شاخەوان سدیق

 
"سەرتاسەری ژیانی مرۆڤ لەسەرزەوی لەمەدا كورت دەبێتەوە، دۆزینەوەی بەشەكەی دیكە. گرنگ نیە كەوا دەنوێنێت بەدوای حیكمەتەوەیە یان بەدوای پارە یاخود دەسەڵاتە وەیە. ئەگەر مرۆڤ نەتوانێت بەشەكەی دیكەی خۆی بدۆزێتەوە، هەرچی بدۆزێتەوە كەم وكورت دەبێت"   (پاولۆ كۆیلۆ)

هەمیشە پرسیارێك لام دووبارە دەبێتەوە، كە ئایا عەشقی ڕاستەقینە لە ژیاندا بوونی هەیە؟ یان ئەوە شیعرو ئەدەبە جوانییەكیان لە ڕێگای زمان و خەیاڵەوە بەناوی عەشقەوە دروستكردووە. چونكە عەشق بەهەموو گەورەییەكانیەوە مەوداكانی ژیان تیایدا بەتەسك دەبنەوە، بەجۆرێك كە عاشق بوون دەبێتە قورسترین شتێك كە مرۆڤ بتوانێك مومارەسەو ئەزمونی بكات، بەداخەوە مرۆڤ هەمیشە هەموو ناشیرینیەكانی ئارەزووی بەناوی عەشق و خۆشەویستیەوە دەكات، بۆیە من هەمیشە پێم وایە ئەوە شیعروئەدەبن كە عەشقیان بە جوانی هێشتوەتەوەو نەیان هێشتوە دەستی ناشیرینیەكان پێیبگات. من بۆ خۆم كاتێك شیعرێكی جوان دەخوێنمەوە ژیانم هێندەلاجواندەبێت، كە تیایدا جوانیە شاراوەكان دەبینم، چونكە وەك بەختیارعلی دەڵێ" شیعر ئەوەنیە بە زمانێكی جوانتر لە زمانی سادەی خەڵك ئەو شتانە بڵیتەوە كە گوتراون، بەڵكو ئەوەیە بە زمانێكی هەرگیز نەگوتراو، ئەو شتانە بڵیت كە هەرگیز نەوتراون" لێرەوە دەمەوێت كەمێك دەربارەی عیشق لە شیعرەكانی شاعیری لاوی ئێرانی(ڕەسول یۆنان) بوەستم كە ماوەك لەمەوبەر كۆمەڵێك شیعری لە كتێبێكدا بەناوی(كۆنسێرتێك لە دۆزەخ) بڵاوكرایەوە كە لەلایان هاوڕێی وەرگێڕمان (مەریوان هەڵەبجەی)ەوە وەرگێڕابوونە سەر زمانی كوردی، هەرچەندە من نامەوێت دەربارەی هەموو تێكستەكان بدوێم، بەڵكو تەنها هەوڵ ئەدەم دنیابینی خۆم دەربارەی پۆستەرە شیعرێكی بنوسم كە بۆ من جگە لە مایەی چێژ بەخشین، جێگای لە سەروەستانیش بوو، چونكە نوسینی ئەم پۆستەرە بەهەر مەبەستێك و بۆ هەر مەبەستێك لەلایان (ڕەسوڵ یۆنانەوە) نوسرابێت، ئەوا بۆ من گرنگ و چێژ بەخش بوو، كە هۆكار بوو بۆ گۆڕینی بەشێك لە بیركردنەوەكانم، هەروەك (ڕۆلان بارت) یش دەڵێت " ئێمە ناتوانین بە شێوەیەكی كە بنوسین، ئەگەر بە شێوەیەكی دیكە بیر نەكەینەوە، چونكە نوسین مانای ڕێكخستنی دنیایە".
(ڕەسوڵ یۆنان) لەم پۆستەرە شیعرەیدا دەڵێت"
  بەڵێن بدە كەدێیت
 بەڵام هەرگیز مەیە
  ئەگەر بێیت 
  هەموو شتێك تێكدەچێت
  ئیدی ناتوانم 
  بەتاسەوە بەم چەشنە
  ڕابمێنمە دەریاو شەقامەكان
  من ڕاهاتووم 
  بەم چاوەڕوانییە
  بەم گەڕانانە
  لە ئەسكەلەو وێستگەدا
  ئەگەر بێیت 
  من چاوەڕوانی كێبم؟؟؟؟

 
 ئەم پۆستەرە شیعرە ئەگەر لە ڕووی ڕێزمانییەوە سەیری بكەین، ئەوا بەر ڕستەیەكی درێژی سەرەكی دەكەوین كە پێكهاتووە لە بكەرێكی نادیار، بەڵام ناسراو، كە فەرمانێك لەكاتێكی دیاری نەكراودا ئەنجام دەدات، كە فرمانی(هاتنە)، بەرامبەر بە بكەرێكی دیاری ئاشنا، كە لە زەمەنێكی دیاردا فرمانێك بەردەوام ئەنجام دەدات، كە فرمانی (چاوەڕوانی)یە، لە نێوان ئەم بكەرو فەرمانەشدا تەواوكەرێك ئامادەیی هەیە، كە كۆی سیاقی ڕستەكە دەگەیەنێتە بنبەست، ئەویش یاری كرنە بە چەند ووشەیەك لە نێوان (كاتو شوێن)ێكی نادیاردا بەیارمەتی چەند فرمانێكی (تێپەڕو تێنەپەڕ) كە ئەمەش لەخزمەت تەواوكردنی واتای گشتی ڕستەكەدایە.
 خۆ ئەگەر لە ڕووی زمانی ئەدەبیەوە سەیریكەین ئەوا بەر جۆرێك لە شیكاركردن دەكەوین لە نێوان جێناوی یەكەم كە (عاشق)ە بەرامبەر جێناوی دووەم كە (مەعشوق)ە بەیارمەتی تەواوكەرێك كە كرداری(خۆشەویستی)ە كەواتە بەپێی ئەم تێڕوانینە لەم پۆستەرە شیعرەدا بەر ئەم جۆرە هاوكێشەیە دەكەوین:
  كەسی یەكەم_عاشق + كەسی دووەم_مەعشوق= تەواوكەری ژیان

 
 كە ئەمەش یەكانگیرە لەگەڵ خۆشەویستی ئەفلاتونیداو دەچێتە خانەی ئەو بیردۆزەوەی كە دەڵێت: لە (ماتماتیكا یەك و یەك دەكاتە دوو، بەڵام لە خۆشەویستیدا یەك ویەك هەر دەكاتە یەك) ئەمەش پەلكێشمان دەكات بۆ بەردەم پرسیارێك كە ڕەنگە لەگەڵ درێژ بوونەوەی ژیاندا نەوە دوای نەوە كردبێتیان، بەڵام هەمیشە بەهۆی گرنگییەكەیەوە پرسێكی زیندوو بووە، ئەویش پرسیاری (ئەشق چییە)؟؟؟ 
ئایا مرۆڤ بۆ ئەوەی ئاسودەبێت و بەختەوەرانە بژی پێویستە ئاشق بێت؟ یان عەشق جۆرێكە لەو یاریانەی مرۆڤ بۆ سەرقاڵ بوون لە ژیاندا خەریكییەتی، ئەی ئایا عەشق برتییە لەكرداری چێژ وەرگرتن یان كرداری بەتاڵبوونەوە. بەو واتایەی كە دەكرێت بپرسین چێژی ڕاستەقینە لە بەیەكگەیشتنی عاشق و مەعشوق دایە، یان لە تامەزرۆی و چاوەڕوانیدا، كە پرسی دووەمیان لای ڕسوڵ یۆنان زیندوترو لەپێشترە بەو تێڕوانینەی كە تامەزرۆبوون هەمیشە سەرچاوەی بەردەوامییەكانی چێژە، چاوەڕوانی هۆكاری مانەوەی یارییەكە، كە بەعەشق ناودەبرێت.
 ڕەنگە ئەم جۆرە تێڕوانیینەی ڕەسوڵ لە ئەدەبیاتی كلاسیكی ئێمەدا زۆربێت و زۆربەی ئەفسانەو چیرۆكی خۆشەویستیەكانی ئێمە پاڵەوانەكانیان بەیەك نەگەیشتوون، كەزۆرێك لەوانە لەڕێگەی شیعرەوە وتراو نوسراون، چونكە وەك (ڕۆبەر فروست) دەڵێت" شیعر مۆڵەتی ئەوەمان پێ دەدات كە شتێك بڵێین، لەكاتێكدا مەبەستمان شتێكی دیكەیە"  هەرچەندە هەندێك كەس پێی وایە گێڕانەوەی ئەو داستانانە بەشیعر دەگەڕێتەوە بۆ گونجانی جۆرێك لە مۆسیقا لە زمانی شیعردا، بەڵام ڕاستیەكەی شیعر بە تەنها مۆسیقا نییە، بەڵكو گرنگی شیعر لە دروستكردنی وێنەیی فەنتازییە لە بەرچاوی گوێگردا هەر وەك(لۆرانس پیرین) دەڵێت" كاتێك گوێمان لە شیعر دەبێت ڕاستەوخۆ لەبەر ڕیتم و مۆسیقاكەی لەزەت وەردەگرین، بەڵام لەزەتە ناڕاستەوخۆكەی هی وێنەكانییەتی" هەروەك ئەوەی لەم پۆستەرە شیعرەدا ڕەسوڵ كارێكی گەورەی لەسەر وێنە كردووە لەدوای واتای سەرەكی ووشەكانەوە، بۆئەو هەمیشە گەڕان و دوور بینین تەواوكەری پرۆسەی عاشق بوونەكەتی كەلە هەمانكاتدا سەرچاوەی چێژەكانیشیەتی،  چونكە ئەم پرۆسەیە لای (ڕەسوڵ یۆنان) بەرەو جۆرێك لەیاریكردن لەگەڵ كاتدا دەڕوات و كرداری چاوەڕوانی بۆی دەبێتە سەرەكی ترین كارێك كە دەبێت ڕۆژانە ئەنجامی بدات، وەك دەڵێت"
 بەڵێن بدە كەدێیت
  بەڵام هەرگیز مەیە"

 بەدیوێكی تریشدا لەم دنیابینیەی شاعیردا بەشێك لە خۆپەرستی و بۆ خۆژیان هەیە، ئەویش بەبیركردنەوە لە چێژوەرگرتن بۆخودو فەرامۆشكردنی ئەویتر، چونكە بەلای شاعیرەوە نەهاتنی ئەو پرۆسەی چێژوەرگرتن بۆ ئەم زیاتر دەكات، بەڵام بەهاتنی كۆتایی بەهەموو یارییەكە دێت كە ئیتركۆتایی پرۆسەی چێژوەرگرتنە لای شاعیر بەبێبیركردنەوە لە حەزو تایبەتمەندییەكانی ئەویتر كە بۆ شاعیر مەعشوقە.   
 
ئەگەر بێیت 
 هەموو شتێك تێكدەچێت
 ئیدی ناتوانم 
 بەتاسەوە بەم چەشنە
 ڕابمێنمە دەریاو شەقامەكان

  ئەگەر سەیر بكەین لەم چەند دێڕەدا شاعیر زۆر وەستایانە هەموو نەفەسەكانی خۆشەویستی خۆی بەرامبەر بە ئەویترەكەی ڕادەگەنێن، كە لەپێناو تێكنەچوونی ئەو خەونانەیدا كە هەمیشە بە دەریاو شەقامو شتی ترەوە بینیوێتی،
  من ڕاهاتووم 
  بەم چاوەڕوانییە
  بەم گەڕانانە
  لە ئەسكەلەو وێستگەدا
  ئەگەر بێیت 
  من چاوەڕوانی كێبم؟؟؟؟

 هەر بۆیە لەم چەند دێڕەدا شاعیر زۆر بەسادەی ئالودەبوونی خۆی بە چاوەڕوانییەوە بەیاندەكات، كە ڕەنگە جۆرێك لەم چاوەڕوانییە لە واقیعی كەسایەتی خودی ڕەسوڵ یۆناندا هەبێت. كە هێزی نوسینەوەی ئەم شیعرەی داوەتێ‌ تا خەونەكانی پێ ڕیكبخات، چونكە لای (فرۆید) شاعیری ڕاستەقینە "كەسێكە كە هەمیشە دەزانێت چۆن خەون و خەیاڵاتەكانی دەكاتە بەرهەمی هونەری، یان حەقیقەتێكی هەستپێكراو. ئەگەر بە دیوێكی تردا سەیری بیرۆكەو بابەتی ئەم پۆستەرە شیعرە بكەین، ئەوا بەر جۆرێك لە خۆشەویستی (ئەفلاتون) نیانە دەكەوین لەو ڕوانگەیەوە كە لای ئەم عاشقە جەستە هیچ گرنگییەكی نییەو تەنها دەیەوێت لەو دییو سنورەكانی لەشەوە كە ڕۆحە ئەم مەعشووقەی خۆش بوێت، بۆیە شاعیر دەزانێت هەموو هاتن و یەكتر بینینێكی نێوان دوو خۆشەویست بەریەك كەوتن و لەمس لە نێوانیاندا دروست دەبێت، كەبەلای (ڕسوڵ یۆنان)ەوە مردنی ڕۆحی خۆشەویستیەكەیانە، چونكە لە بیركردنەوەو هزرو تێگەیشتنی ڕەسوڵ دا وەك خود بوونی مەوجودێكی بەرجەستە لە پێكگەیشتن و بەتاڵ بوونەوەدا نییە، بەهێندەی ئەوەی لای ئەو وێناكردنی وێنەیەك لە خەیاڵدانی دا دەبێتە سەچاوەی سەرەكی گشت چێژەكانی هەروەك (ئەحمەدی شاملۆ) لە شیعرێكی دا دەڵێت" 
لەودیو سنورەكانی لەشتەوە خۆشم دەوێیت 
لەو جێگا دوورە دەستانەی كە دەستی ئینسان نایانگاتێ

هەر چەندە بەلای زۆربەی دەرونناسانەوە كرداری بەریەك كەوتنی جەستە لە نێوان دوو ڕەگەزی جیاوازدا هۆكارە بۆ بوونی خۆشەویستی و مانەوەی، بەڵام لە گۆشەنیگای عاریفەكانی عەشقەوە كرداری بەریەك كەوتن، سەرەتای بەتاڵ بوونەوەی جوانییەكانی ڕۆحی ئینسانە، بۆیە (پاولۆ كۆیلۆ) پێی وایە " عەشق دابەشكردنی جیهانە لە نێوان خۆتو ئەویترا" بەم تێڕوانینەشەوە عەشق دەبێتە باوەشكردن بەژیان وجوانیەكانیەكانیداو بینینی هەموو ئەوشتانەیە كەڕەنگە مرۆڤی ئاسای نەیان بینێ، چونكە عاشق بوون واتە نزیك بوونەوە لەخودا ئەوەی لەخۆشەویستی و عەشقدا سەركەوتوبێت خودابەختەوەری دەكات، چونكە خوداخۆی عەشقە.
 
 
   
  

بابەتی زیاتر

سەرجەم مافەکانی پارێزراوە KNA . Copyright 2020 - Knanews.net ©